KEDUDUKAN DAN PELAKSANAAN PEMBAHAGIAN HARTA SEPENCARIAN DI MALAYSIA


KEDUDUKAN DAN PELAKSANAAN PEMBAHAGIAN HARTA SEPENCARIAN DI MALAYSIA






4.1    PENGENALAN


    Sebelum 1998, iaitu sebelum pindaan Perlembagaan Persekutuan Perkara 121 (1A), kedua-dua Mahkamah Sivil dan Mahkamah Syariah mempunyai bidangkuasa untuk mendengar pertikaian mengenai harta sepencarian orang-orang Islam. Mahkamh sivil secara am menganggap bahawa harta sepencarian adalah soal adat resam orang Melayu. Dalam Hujjah Lijah binti Jamal lwn. Fatimah binti Mat Diah,

Brigss, Hakim memutuskan:

    "the rule governing harta sepencarian are not a part of Islamic law proper, but a matter of Malay 'adat' "

Keputusan ini diperkuatkan dalam Roberts lwn. Ummi Kalthom, di mana Raja Azlan Shah, Hakim memutuskan:

"Harta sepencarian is a matter of Malay 'adat' and is applicable only to the case of a divorced spouse who claims against the other spouse during his or her lifetime : this rule of law is local low which the court must take judical notice and it is the duty of the court to propound it…."

Dalam Boto' Binti Taha lwn. Jaafar bin Muhamed, Salleh Abbas, HB. Memutuskan :

"harta sepencarian is not so much based on Islamic jurisprudence as on customs practised by Malays"

Manakala Mahkamah Syariah pula mengatakan harta sepencarian adalah berasaskan Hukum Syarac . dalam Noor Bee Lwn Ahmad Shanusi, Hj Harussani Hj Zakari, Khadi Besar Pulau Pinang, memutuskan:

"Harta sepencarian diluluskan oleh syarac atas dasar khidmat dan perkongsian hidup. Isteri mengurus dan mengawal rumahtangga suami keluar mencari nafkah"

Dalam Kalthom bt Abdul Wahid lwn Nordin bin Othman , Sheikh Ghazali Hj Abdul Rahman, Hakim memutuskan :

Kes harta sepencarian yang telah diputuskan di mahkamah-mahkamah Syariah di Malaysia dibuat berdasarkan kepada pendapat-pendapat ulama dan curuf' bagi negeri ini.

Masalah pertindihan kuasa Mahkamah Sivil dan Mahkamah Syariah ke atas kes keluarga orang Islam telah diselesaikan pada tahun 1988 oleh Perkara 121 (1A) Perlembagaan Perekutuan yang memperuntukkan:

"Mahkamah-mahkamah yang disebutkan dalam Fasal (1) tidaklah boleh mempunyai bidangkuasa berkenaan dengan apa-apa perkara dalam bidangkuasa Mahkamah Syariah"

Kadar pembahagian harta sepencarian di Malaysia tiada ketetapan yang khusus. Oleh itu di awal bab ini penulis cuba mengetengahkan beberapa kriteria dan cara-cara pembahagian yang dibuat dengan melihat kepada keputusan-keputusan mahkamah di samping melihat kepada peruntukan undang-undang berhubung dengan pembahagian harta sepencarian di dalam Akta atau Enakmen-enakmen Undang-Undang Keluarga Islam di Malaysia. Dalam hal ini beberapa kes akan dirujuk untuk melihat keputusan yang telah dibuat oleh pihak mahkamah berhubung dengan harta yang dipertikaikan.

    Perbincangan selanjutnya memberi tumpuan kepada pengendalian harta sepencarian di mahkamah. Mahkamah manakah yang mempunyai kuasa untuk membicarakannya. Dalam hal ini penulis juga membincangkan tentang prosedur perbicaran di mahkamah, orang yang berhak terhadap harta sepencarian dan bilakah tuntutan harta sepencarian boleh dibuat.


4.2    KADAR PEMBAHAGIAN HARTA SEPENCARIAN



4.2.1    Kriteria pembahagian


Kriteria yang diambilkira bagi memenuhi maksud harta sepencarian adalah harta yang diperolehi melalui punca bersama atau daya usaha secara bersama oleh pihak suami dan isteri dan hendaklah dalam tempoh perkahwinan. Pemerolehan harta sepencarian ini dilihat dari sudut sumbangan yang dicurahkan samada atas asas tenaga, harta, secara moral atau pun atas dasar khidmat.

Pembahagian harta sepencarian adalah sama banyak sekiranya ada sumbangan positif oleh pihak menuntut, walaupun sumbangannya kurang daripada pihak satu lagi. Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 memperuntukkan :

(2) Pada menjalankan kuasa yang diberikan oleh subseksyen (1), mahkamah hendaklah mengambil perhatian tentang –



  1. takat sumbangan-sumbangan yang telah dibuat oleh tiap-tiap satu pihak dalam bentuk wang, harta, atau kerja bagi memperoleh aset-aset itu;




  2. apa-apa hutang yang terhutang oleh salah satu pihak yang telah dilakukan bagi manfaat bersama mereka;




  3. keperluan-keperluan anak-anak yang belum dewasa dari perkahwinan itu, jika ada,


dan tertakluk kepada pertimbangan-pertimbangan itu, Mahkamah hendaklah membuat pembahagian yang sama banyak.

Sekiranya harta yang diperolehi semasa perkahwinan merupakan hasil usaha tunggal satu pihak sahaja, pihak satu lagi mendapat bahagian lebih kecil. Seksyen 58(3)-(4) Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 memperuntukkan :

(3) Mahkamah adalah mempunyai kuasa, apabila membenarkan lafaz talaq atau apabila membuat perintah perceraian, memerintah supaya apa-apa aset yang diperolehi dalam masa perkahwinan dengan usaha tunggal satu pihak kepada perkahwinan itu dibahagi antara mereka atau supaya mana-mana aset itu dijual dan hasil jualan itu dibahagi antara pihak-pihak itu.

(4) Pada menjalankan kuasa yang diberikan oleh subseksyen (3), Mahkamah hendaklah memberi perhatian kepada-


  1. takat sumbangan-sumbangan yang telah dibuat oleh pihak yang tidak memperolehi aset itu, kepada kebajikan keluarga dengan memelihara rumahtangga atau menjaga keluarga;




  2. keperluan-keperluan anak-anak yang belum dewasa dari perkahwinan itu, jika ada,


dan tertakluk kepada pertimbangan-pertimbangan itu, Mahkamah boleh membahagikan aset-aset itu atau hasil jualan itu mengikut apa-apa kadar yang difikirkannya munasabah, tetapi, walaubagaimanapun, pihak yang telah memperolehi aset-aset itu dengan usahanya hendaklah menerima suatu kadar yang lebih besar.


4.2.2    Kadar Pembahagian Berdasarkan Kes-Kes Yang Telah Diputuskan


Kadar yang diperolehi dari pembahagian harta sepencarian adalah mengikut setakat mana banyaknya sumbangan daripada suami dan isteri sebagaimana yang dijelaskan dalam kriteria pembahagian harta sepencarian. Kadarnya tidak ditetapkan, ini kerana pihak mahkamah akan mengambil kira beberapa aspek sebelum menentukan kadarnya. Berdasarkan kes-kes yang telah diputuskan kadangkala pihak isteri akan mendapat bahagian ⅓, atau ½ dan kadangkala tidak mendapat apa-apa bahagian. Begitu juga bahagian untuk suami akan ditentukan ½, ⅔ atau ⅓.

Bagi sumbangan yang berasaskan kepada harta dan tenaga, dapat dilihat dalam kes Haji Ramah lwn. Alpha diputuskan bahawa isteri yang kematian suami berhak memperolehi ¼ daripada nilai tanah yang ia menolong mengusahakannya atas dasar upah atau pampasan atas usaha-usahanya selain dari ¼ yang diperolehinya dalam harta pusaka.

Begitu juga dalam kes Mansjur bin Abdul Rahman lwn. Kariah bte Noordin telah diputuskan bahawa pihak isteri berhak mendapat harta sepencarian ke atas tanah yang diperolehi dalam masa perkahwinan dan menolong mengusahakan tanah itu bersama-sama. Dalam kes Wan Junaidah binti Jusoh lwn. Latif bin Mohd Shah telah diputuskan bahawa harta yang didapati atau dibeli semasa perkahwinan walaupun bayaran dibuat secara ansuran oleh suami, sedangkan pendapatan isteri yang bekerja diletakkan di dalam akaun bersama, maka harta tersebut dikira sebagai harta sepencarian.

Sumbangan yang berbentuk tenaga dan wang dapat dilihat dalam kes Haji Abdul Rahim lwn. Isngaton. Isteri yang telah diceraikan menuntut harta sepencarian diatas rumah di Selangor, suami itu datang dari Indonesia berdagang, bekerja menebang hutan keadaannya miskin. Dia berkahwin dengan isteri itu, seorang janda yang kaya yang kematian suami, meninggalkan kebun dan tanah termasuk sawah. Di dalam perkongsian hidup suami isteri, suami itu telah banyak membeli harta dan kebun atas namanya sendiri, isteri itu mendakwa dia ada menyumbangkan wang untuk membeli tanah yang menjadi tapak tanah rumah dan selain dari itu dia telah menanggung sebahagian besar perbelanjaan rumahtangga mereka. Oleh itu, Jemaah Ulang Bicara Syariah Selangor telah menolak rayuan perayu dan mengekalkan perintah Mahkamah Kadi Besar iaitu pihak isteri mendapat separuh daripada harta sepencarian berasaskan kepada sumbangan yang dicurahkan dalam bentuk tenaga dan wang ringgit.

Manakala sumbangan yang berdasarkan sokongan moral ialah dalam kes Tengku Anun Zaharah lwn. Dato Dr Hussien bin Mohamed Yusuf iaitu walaupun pihak isteri tidak memberi apa-apa sumbangan baik yang berupa wang atau tenaga ke atas harta-harta yang diperolehi oleh pihak suami, namun Mahkamah berpendapat pihak isteri ada memberi sumbangan secara moral iaitu melalui perkahwinan dengan keluarga yang menyumbang kepada perniagaan pihak suami. Demikian juga dalam kes Boto' binti Taha lwn. Jaafar bin Mohamed, mahkamah memutuskan bahawa pihak menuntut berhak mendapat harta sepencarian walaupun sumbangan dalam bentuk moral iaitu sokongan dan menemani suami dalam urusan perniagaan yang memberi ketengan fikiran dalam menjalankan perniagaan.

Beberapa kes menunjukkan bahawa bahagian suami dan isteri adalah separuh daripada harta yang dipertikaikan. Contohnya di dalam kes yang telah diputuskan Kamariah lwn Mansjur pasangan ini telah berkahwin pada 13 September 1959 dan telah bercerai pada 11 September 1970. Selepas perceraian seorang anak mereka telah diserahkan kepada ibunya dan empat orang anak tinggal dengan bapanya. Dalam masa perkahwinan itu pihak suami telah diberi hak penerokaan tanah kerajaan rancangan berkelompok di Kampung Sungai Midah. Mereka berdua tinggal di situ sehingga perceraian. Kemudian jawatankuasa itu telah membenarkan Syarikat Perumahan Pegawai-pegawai Kerajaan mengambil alih tanah itu dan tanah-tanah berhampiran untuk dimajukan sebagai rancangan perumahan dan telah memberi persetujuan kepada bekas suami itu menandatangani surat perjanjian dengan syarikat itu dengan syarat pampasan yang diberi hendaklah dibahagi sama antara bekas suami dan isteri. Suami itu telah membuat rayuan terhadap keputusan jawatankuasa tanah itu akan tetapi rayuan itu telah ditolak. Kedua-dua pihak suami dan isteri gagal mencapai persetujuan. Bekas suami itu telah mencadang memberi 2/7 pampasan tanah itu kepada bekas isteri dan 5/7 pampasan itu diberi kepadanya dan empat orang anak yang tinggal dengannya akan tetapi isteri tidak bersetuju. Isteri telah membuat permohonan kepada Mahkamah Syariah untuk mendapatkan ½ bahagian apa-apa pampasan dan harta yang telah diberi oleh syarikat berkenaan kepada bekas suaminya. Keputusan Qadi Besar, tanah itu adalah harta sepencarian dan hendaklah dibahagi dua antara suami dan isteri, pihak suami telah merayu tetapi rayuan ditolak.

Adakalanya mahkamah akan memutuskan kadar pembahagian adalah ⅓ kepada isteri dan ⅔ kepada suami daripada harta yang dipertikaikan ini kerana mahkamah akan mengambil kira setakat mana sumbangan yang diberikan oleh kedua-dua pihak. Contohnya di dalam kes Tengah lwn Ibrahim suami telah menuntut sebahagian harta sepencarian. Fakta kes ini menunjukkan bahawa dia telah berkahwin dengan isterinya pada tahun 1960. Dia bekerja sebagai buruh dan isterinya bekerja mengambil upah mencabut semai dan lain-lain. Dalam masa perkahwinan mereka telah membuat rumah di atas tanah kepunyaan kedua pihak dan rumah itu telah diduduki oleh isterinya. Mereka telah bercerai pada tahun 1975, suami itu telah menuntut harga rumah itu dibahagi tiga, dua bahagian diberi kepadanya dan satu bahagian diberi kepada isterinya. Isteri itu mengaku harta itu harta sepencarian akan tetapi mendakwa tuntutan itu telah diselesaikan dan harta itu dibahagi dua. Di dalam kes ini pihak qadi telah memutuskan bahawa bahagian suami ⅔ dan isteri ⅓ atas alasan tenaga suami lebih daripada tenaga isteri.

Begitu juga dalam kes Rokiah lwn Mohamed Idris Isteri yang telah diceraikan telah menuntut sebahagian harta sepencarian ke atas tanah di Kuala Lumpur, pelaburan, wang simpanan dalam bank dan sebuah rumah. Di dalam kes ini pemangku Qadi Besar telah menolak tuntutan itu kerana jelas bahawa harta-harta itu adalah hak orang yang kena tuntut. Mahkamah telah menolak tuntutan harta sepencarian kerana harta berkenaan dibeli dengan wang yang kena tuntut itu sendiri. Rayuan telah dibawa ke Lembaga Rayuan. Dalam keputusan, Lembaga Rayuan telah mengambil kira sumbangan secara tidak langsung yang diberi oleh isteri bagi perolehan harta dengan tugasnya memasak, membasuh, mengurus rumahtangga dan memelihara anak dalam masa 35 tahun perkahwinan itu. Oleh itu Lembaga Rayuan telah memerintahkan pihak kena tuntut rayuan memberi ⅓ harta itu dan nilainya kepada pihak perayu.

Di antara kes yang menunjukkan isteri tidak mendapat bahagian langsung daripada harta yang dipertikaikan sebagaimana dalam kes Zarah lwn Idris. Isteri yang telah diceraikan telah menuntut sebahagian daripada harta sepencarian. Bekas suami memberi keterangan bahawa rumah itu dibeli olehnya dari duitnya sendiri, wang cengkeram telah dibayar dari gajinya. Dia juga memberi keterangan bahawa isterinya telah meninggalkan rumah mereka atas pilihannya sendri. Keputusan kes ini menunjukkan bahawa isteri tidak mendapat apa-apa bahagian daripada harta sepencarian. Di dalam hal ini tuntutan harta sepencarian tidak sabit, ini kerana tiada bukti yang menunjukkan penyertaan isteri ke arah menambahkan harta atau tiada dorongan yang menyebabkan terkumpul harta tersebut.

4.2.3    Cara Pembahagian Harta Sepencarian

Cara pembahagian harta sepencarian di negeri-negeri adalah berlainan menurut pertimbangan budibicara dan kebijaksanaan hakim-hakim dalam menanggapi asas sumbangan yang dicurahkan oleh pihak isteri dan suami ke atas segala bentuk harta yang diperolehi sepanjang tempoh perkongsian hidup mereka.

Sebagai contoh di Selangor, dalam kes Laton lwn. Ramah, telah diputuskan bahawa isteri yang telah diceraikan berhak mendapat setengah dari harta yang diperolehi semasa perkahwinan. Dalam kes Roberts @ Kamaruzzaman lwn. Ummi Khaltom diputuskan bahawa seseorang suami yang bercerai itu mendapat setengah dari harta sepencarian ke atas harta tak alih yang didapati semasa tempoh perkahwinan. Persoalan yang timbul adalah sama ada seorang suami Islam yang bercerai boleh menuntut setengah bahagian sebagai harta sepencarian ke atas harta tak alih yang diperolehi bersama dalam tempoh mereka berkahwin dan telah didaftarkan atas nama isteri. Pihak kena tuntut mendakwa pihak menuntut telah memberikan harta itu sebagai hadiah. Raja Azlan Shah memutuskan harta itu diperolehi melalui usaha bersama dan oleh itu ia adalah harta sepencarian dan pihak kena tuntut telah gagal mempertikaikan dengan jelas bahawa pihak menuntut berniat menjadikan harta itu hadiah dan memberikan kepadanya. Oleh itu seseorang suami Islam yang bercerai boleh menuntut setengah bahagian sebagai harta sepencarian atas harta tak alih yang diperolehi bersama oleh suami isteri semasa mereka hidup bersama.

Di Pulau Pinang, harta sepencarian lebih dikenali sebagai harta syarikat. Dalam kes Haminahbe lwn. Samsudin Mahkamah memutuskan pihak kena tuntut membahagikan sebahagian nilai sebuah rumah berjumlah RM3500 dari RM7,000, iaitu pihak isteri mendapat separuh daripada harta sepencarian tersebut. Kadi Besar Pulau Pinang menyatakan:

"Haminahbe binti Hassan sepanjang perkahwinannya dengan Samsudin bin Husaini telah berlaku sebagai isteri dan telah membuat kerja-kerja yang lazim dilakukan oleh seorang isteri dengan sepenuhnya tanpa membuat pertolongan dari orang gajian, bolehlah dianggap hasil bersama. Kerja-kerja yang dilakukan oleh seorang isteri yang tidak dibantu oleh orang gajian sekurang-kurangnya telah meringankan beban suami setidak-tidaknya sepertiga dari tanggungannya"

Dalam kes Noor Bee lwn. Ahmad Shanusi pihak-pihak dalam kes ini telah berkahwin selama setahun dan pihak yang menuntut telah diceraikan tanpa pengetahuannya. Pihak yang menuntut telah membuat tuntutan harta syarikat sebanyak RM5000 sebagai nilai kepada barang-barang yang dimiliki bersama semasa perkongsian hidup. Mahkamah Kadi Besar Pulau Pinang memutuskan tuntutan harta syarikat (harta sepencarian) pihak yang menuntut telah ditolak kerana barang-barang perkongsian tersebut telah pun dijual dan dibahagikan bahagian masing-masing. Kadi Besar Pulau Pinang telah menyentuh tentang harta sepencarian iaitu:

"Harta sepencarian diluluskan oleh syarak atas dasar khidmat dan perkongsian hidup. Isteri mengurus dan mengawal rumahtangga, suami keluar mencari nafkah. Isteri, menurut syarak berhak mendapat orang gaji dalam mengurus rumahtangga, jika tidak maka kerja memasak , membasuh dan mengurus rumah hendaklah dianggap sebagai sebahagian dari kerja yang mengurangkan tanggungan suami."

Di Kedah, dalam kes Wan Nab lwn. Jasin, mahkamah memutuskan bahawa disebabkan tiadanya suatu kepastian peraturan mengenai harta sepencarian yang boleh dijadikan panduan maka bahagian isteri diberi ⅓ namun dalam kes Habsah bt. Mat lwn. Abdullah bin Jusoh pula telah diputuskan pihak isteri yang diceraikan berhak mendapat separuh daripada harta yang diperolehi bersama dalam tempoh perkahwinan berdasarkan adat yang berlaku di Kedah.

Di Perak, harta sepencarian juga dikenali sebagai harta syarikat. Dalam kes Re Elang Re Kulop Degor dan Lebar lwn. Niat, Hakim menyatakan bahawa berdasarkan pada adat di kampung-kampung sepanjang sungai Perak pembahagian harta sepencarian dibahagikan di antara suami dan isteri bergantung kepada keadaan dengan diaturkan oleh kedua-dua pihak bersama dengan ketua kampung. Bagi isteri yang diceraikan ialah ½ jika terlibat secara langsung mengusahakan tanah tersebut, jika tidak terlibat ia hanya memperolehi ⅓ dan jika suami makan gaji dan memperolehi harta dengan wangnya maka pihak isteri memperolehi ⅓.

Di Terengganu, dalam kes Mohammad lwn. Commisionar of Land and Mines, Terengganu telah diputuskan bahawa tanah yang diperolehi dalam tempoh perkahwinn dikira sebagai harta sepencarian dan isteri berhak mendapat ½ bahagian. Dalam kes Hasnah binti Mat lwn. Hussin bin Musa Mahkamah kadi besar Terengganu memutuskan pihak isteri berhak mendapat ¼ bahagian dari harta sepencarian atas asas pendapatan yang sabit dari tenaga pihak suami adalah lebih dari tenaga pihak isteri.

Di Kelantan dalam kes Hajjah Lijah bt Jamal lwn. Fatimah bt. Mat Diah diputuskan bahawa pihak isteri memperolehi ½ bahagian daripada harta yang didapati semasa perkahwinan sebagai harta sepencarian. Dalam kes Hajjah Saudah bt. Che Mamat lwn. Hanafi b. Hj. Daud dan lain-lain orang, Mahkamah Kadi Besar Kota Bharu memutuskan pihak isteri mendapat ½ daripada tanah-tanah yang telah dipindah milik kepada almarhum Hj. Daud b. Hj. Abdul Rahman sebagai harta sepencarian. Dalam kes Sofiah bte Sulaiman lwn. Abdullah bin Mat Amin, telah diputuskan oleh Mahkamah Tinggi Kota Bharu, bahawa pihak isteri mendapat ½ dari bahagian harta sepencarian setelah pihak suami gagal membuktikan bahawa harta tersebut (2 keping tanah) diperolehi melalui pusaka datuk lelakinya.

Di Wilayah Persekutuan, kes-kes harta sepencarian telah diputuskan oleh Mahkamah Syariah. Dalam kes Khaltom bt. Abdul Wahid lwn. Nordin bin Othman kedua-dua pihak telah berkahwin lebih daripada 35 tahun, pihak yang menuntut telah membuat tuntutan harta sepencarian ke atas tanah yang diperolehi semasa mereka hidup sebagai suami isteri. Mahkamah Tinggi Syariah Wilayah Persekutuan memutuskan pihak menuntut mempunyai hak harta sepencarian ke atas tanah-tanah tersebut kerana pihak menuntut telah membuktikan sumbangan yang besar ke atas menjaga harta dan kepentingan di atas tanah rancangan yang diperuntukkan kepada mereka. Pihak yang kena tuntut hendaklah memberi setengah bahagian daripada tanah dan pampasan atas tanah tersebut yang telah dimajukan oleh syarikat perumahan kepada pihak yang menuntut.

4.2.4    Pembahagian untuk yang berpoligami


Di Malaysia, tidak ada peruntukan khusus di dalam undang-undang mengenai pembahagian bagi suami yang berpoligami. Namun demikian sekiranya terjadi hal ini pihak mahkamah akan mengambil kira beberapa kriteria sebagaimana yang telah digariskan di samping mengambil kira beberapa faktor lain yang telah ditetapkan di dalam Akta dan Enakmen Pentadbiran Undang-Undang Keluarga Islam di setiap negeri.

Secara umumnya, pihak mahkamah akan membuat keputusan untuk yang berpoligami berdasarkan kepada beberapa perkara seperti berikut:


  1. Harta yang diperolehi itu dalam atau semasa perkahwinan.




  2. Takat sumbangan yang telah dibuat oleh tiap-tiap satu pihak dalam bentuk wang, harta, kerja, nasihat, dorongan dan sumbangan lain yang dapat menambah harta atau modal.



Di Indonesia, undang-undang tentang Perkahwinan Republik Indonesia telah memperuntukkan bahawa harta yang diperolehi selama tempoh perkahwinan adalah harta bersama, kecuali harta yang diperolehi oleh masing-masing sebagai hadiah atau pusaka. Isteri kedua dan seterusnya tidak mempunyai hak atas harta bersama yang telah ada sebelum berlakunya perkahwinan dengannya. Semua isteri mempunyai hak yang sama atas harta bersama yang terjadi sejak perkahwinan masing-masing. Peruntukan yang sedemikian telah dicadangkan untuk Undang-Undang Keluarga Islam di Malaysia.

Malahan dalam Kompilasi Hukum Islam 1990 terdapat peruntukan yang menyatakan bahawa jika terjadi cerai mati, maka separuh daripada harta bersama menjadi hak pasangan yang hidup lebih lama. Pembahagian harta bersama bagi seorang suami atau isteri atau suaminya hilang harus ditangguhkan hingga ada kepastian matinya yang hakiki atau keputusan pengadilan. Janda atau duda cerai hidup masing-masing berhak seperdua daripada harta bersama sepanjang tidak ditentukan selainnya dalam perjanjian perkahwinan.

    Justeru itu, sepatutnya di Malaysia harus ada peruntukan atau garis panduan yang jelas di dalam Akta atau Enakman Pentadbiran Undang-Undang Keluarga Islam di Malaysia berhubung dengan pembahagian harta sepencarian bagi perkahwinan yang berpoligami agar tidak ada pertikaian harta atau aset-aset lain di antara isteri-isteri yang menuntut.

4.3      Tatacara Pengendalian Harta Sepencarian



4.3.1    Bidangkuasa Mahkamah


Harta sepencarian merupakan salah satu daripada jenis-jenis harta yang di bawah bidangkuasa Mahkamah Syariah sebagaimana yang telah diperuntukkan dalam Enakmen Pentadbiran Agama Islam Negeri-negeri yang digubal oleh badan perundangan negeri-negeri. Peruntukan itu memperuntukkan bahawa Mahkamah Syariah.

"Dalam bidang kuasa mal mendengar dan memutuskan semua tindakan dan prosiding dalam mana semua pihak adalah orang Islam dan yang berkaitan dengan; pembahagian atau tuntutan kepada harta sepencarian."

Sehubungan dengan itu, Mahkamah Syariah juga mempunyai kuasa untuk memerintahkan pembahagian harta sepencarian ke atas harta yang diperolehi secara usaha bersama dalam perkahwinan setelah berlakunya perceraian, di bawah Enakmen Undang-undang Keluarga Islam Negeri-negeri. Sebagai contoh Akta Undang-undang Keluarga Islam (Wilayah-wilayah) Persekutuan 1984 (Akta 303) No.4 tahun 1984 memperuntukkan :

"Mahkamah adalah mempunyai kuasa apabila membenarkan lafaz talak atau apabila membuat suatu perintah perceraian, memerintah supaya apa-apa aset yang diperolehi oleh pihak-pihak itu dalam masa perkahwinan dengan usaha bersama mereka, dibahagi antara mereka atau supaya mana-mana aset itu dijual dan hasil jualan itu dibahagi antara pihak-pihak itu.

Mahkamah hendaklah mengambil perhatian tentang :


  1. takat sumbangan-sumbangan yang telah dibuat oleh tiap-tiap satu pihak dalam bentuk wang, harta, atau kerja bagi memperoleh aset-aset itu;


b) apa-apa hutang yang terhutang oleh salah satu pihak yang telah dilakukan
bagi manfaat bersama mereka;


  1. keperluan-keperluan anak-anak yang belum dewasa dari perkahwinan itu,


jika ada.
Mahkamah hendaklah dengan seberapa segera boleh membuat pembahagian yang sama banyak.

Begitu juga Mahkamah Syariah boleh membuat perintah pembahagian harta sepencarian ke atas harta usaha tunggal satu pihak yang diperolehi dalam masa perkahwinan tersebut.

  1. Prosedur perbicaraan di mahkamah

Ketika mengendalikan sesuatu tuntutan berhubung denagn harta sepencarian, satu perkara yang perlu dipastikan ialah bidangkuasa mahkamah. Kes yang berkaitan dengan tuntutan dan penentuan harta sepencarian adalah di bawah kuasa Mahkamah Syariah. Tetapi sebelum berlaku pindaan Perlembagaan Perkara 121 (1A) beberapa kes yang berkaitan dengan harta sepencarian telah dibawa ke Mahkamah Tinggi seperti kes Roberts @ Kamarulzaman lwn. Umi Khaltom dan kes Boto' binti Taha lwn. Jaafar bin Muhamed.

    Di Kelantan, tuntutan terhadap harta sepencarian telah dibawa ke Mahkamah Tinggi. Akan tetapi jika nilai tersebut kurang daripada RM500.00, Mahkamah Tinggi boleh menolak kes tersebut kepada Mahkamah Kadi Besar. Oleh itu pindaan Perlembagaan Perkara 121 (1A) dan juga Enakmen Undang-Undang Pentadbiran Perundangan Islam bagi setiap negeri yang memastikan bidang kuasa Mahkamah Syariah dapat meletakkan kes-kes yang berhubung dengan harta sepencarian antara suami isteri yang beragama Islam di tempat yang sepatutnya.

    Berhubung dengan bidang kuasa mahkamah, meskipun mahkamah yang mempunyai bidang kuasa untuk membicarakan kes-kes yang berhubung dengan harta sepencarian ialah Mahkamah Syariah, pelaksanaan hak milik dan pembahagiannya tetap dikendalikan oleh Pejabat Tanah. Oleh itu terdapat pindaan terhadap Kanun Tanah Negara yang mengiktiraf bidang kuasa Mahkamah Syariah dalam memutuskan harta sepencarian. Pindaan tersebut menentukan bahawa bagi tujuan Seksyen 417 dan Seksyen 420 perkataan mahkamah termasuk Mahkamah Syariah. Akta pindaan tersebut berkuatkuasa mulai 1 Januari 1993.

    Di Selangor, menurut prosedur yang lazim setiap tuntutan berhubung dengan harta sepencarian yang bernilai kurang dari RM 100,000 hendaklah dikemukakan ke Mahkamah Rendah Syariah. Manakala jumlah yang tidak dapat dianggarkan dengan wang atau melebihi RM 100,000 dibawa ke Mahkamah Tinggi Syariah.

    Di Terengganu, tuntutan harta sepencarian yang bernilai tidak melebihi RM 50,000 hendaklah dikemukakan ke Mahkamah Rendah Syariah dan selebihnya ke Mahkamah Tinggi Syariah.

    Di Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur dan Labuan, jika nilai harta tersebut tidak melebihi RM 50,000 atau tidak dapat dianggarkan dengan wang maka kes tersebut hendaklah di bawa ke Mahkamah Rendah Syariah.

    Berhubung dengan tuntutan atau dakwaan pula, mengikut hukum syarak, mahkamah mesti melayan setiap tuntutan dan dakwaan yang lengkap. Perkara-perkara yang mesti diberi perhatian dalam kes ialah :



  1. Pihak Menuntut




  2. Pihak Menentang




  3. Keterangan



Pihak Menuntut mestilah mengajukan tuntutannya. Dalam perbicaraan, pihak menuntut hendaklah mengemukakan keterangan iaitu dua orang saksi lelaki atau seorang lelaki dan dua orang perempuan atau empat orang perempuan. Di samping itu bukti-bukti yang lain seperti resit bayaran pembelian harta yang dipertikaikan juga mestilah dikemukakan. Sebagai contoh, dalam kes Overseas Investment Privade Limited Anthony William O'Bmen & Lain-lain, pihak isteri hanya memberi keterangan secara lisan bahawa harta dalam rumahtangganya adalah harta sepencarian. Di samping itu, dia juga menyatakan kedudukan taraf kewangannya sebagai bukti bahawa dia mampu membeli barang-barang tersebut, seperti dia berasal daripada keluarga berada dan mempunyai pendapatan sendiri sebelum dia berkahwin dengan pihak yang kena tuntut pada tahun 1966. meskipun dalam kes tersebut persoalan utama ialah berhubung dengan hak pemberi hutang iaitu Overseas Investment Privade Limited untuk menyita dan menjual harta pihak yang berhutang (Writ of Seizure & Sale), hak isteri sepatutnya dilindungi daripada pihak pemberi hutang suami. Maka dalam kes ini hak isteri ke atas harta terlibat adalah sebagai harta sepencarian.

Jika keterangan daripada pihak penuntut dan penentang sama taraf kekuatannya, maka hakim tidak boleh membuat keputusan sehingga mendapat keterangan yang dapat menyokong dan mengukuhkan lagi keterangan kedua-dua pihak. Jika penafian dibuat terhadap tuntutan maka hendaklah dipastikan penafian tersebut bukan sebagai suatu helah untuk menafikan hak pihak penuntut terhadap harta yang dipertikaikan. Oleh itu sumpah hendaklah dilakukan berdasarkan kaedah.

" Keterangan adalah menjadi tanggungjawab pihak mendakwa dan sumpah menjadi tanggungjawab yang ingkar".

Di samping saksi dan keterangan lain, sumpah juga boleh dipakai.


4.3    KESIMPULAN

Berdasarkan kepada penjelasan dan huraian ringkas di atas, bolehlah dirumus bagaimana berikut :


  1. Masalah harta sepencarian di antara suami dan isteri adalah merupakan sesuatu perkara yang sangat penting dan perlu diselesaikan dengan cara yang adil dan saksama terutama sekali apabila berlaku perceraian.




  2. Khidmat dan kerja seseorang isteri di dalam rumah patut diberi pertimbangan sewajarnya dan diberi nilaian yang patut jika khidmat tersebut tidak ada tanda-tanda yang ianya diberi secara sukarela, sekurang-kurangnya sebagai upah (ujrah al-nisl).




  3. Kedua-dua pihak suami isteri yang masing-masing ada peranan dan usaha bagi memperolehi harta, hendaklah diberi hak masing-masing. Dan dalam menentukan kadar dan bahagiannya terserlah kepada pertimbangan hakim apabila berlaku pertengkaran dan perselisihan.




  4. Adat juga perlu diambil kira sebagai kaedah syariah dalam menentukan hak masing-masing.




  5. Satu perjanjian berhubung dengan harta sepencarian boleh dikaji samada ianya sesuai dibuat atau sebaliknya pada masa ini.




  6. Harta sepencarian merupakan hak suami dan isteri selama mana terdapat sumbangan ke atas harta yang diperolehi. Tuntutan ke atas harta tersebut boleh dibuat pada bila-bila masa. Tuntutan ke atasnya iaitu harta sepencarian tidak menafikan hak-hak yang berbentuk pembiayaan lain seperti mut'ah, upah hadanah dan nafkah iddah.




  
BAB V


RUMUSAN, PANDANGAN DAN PENUTUP


5.1    PENGENALAN


Konsep harta sepencarian telah lama wujud di bawah undang-undang adat melayu. Ia telah diamalkan di negara-negara seperti Indonesia, Brunei, Singapura dan khususnya di Malaysia. Seterusnya ia telah diakui dan diletakkan peruntukan khusus berhubung dengan harta sepencarian.

Sekiranya kita tinjau dari perspektif Islam, undang-undang ini telah di peruntukkan di dalam Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam walaupun tidak terdapat di dalam kitab-kitab fiqh Islam. Ini bermakna agak sukar juga untuk mengaitkan harta sepencarian dengan Hukum Syarak.

Harta sepencarian adalah berasal daripada adat melayu dan dahulunya pihak penghakiman terutama di Mahkamah-mahkamah Sivil menerima pemakaian harta sepencarian sebagai adat orang-orang Melayu di Malaysia.



  1. RUMUSAN DAN PENEMUAN KAJIAN



Melalui perbincangan sebelum ini, penulis mendapati telah jelas kepada kita bahawa harta sepencarian ialah harta milik bersama antara suami dan isteri yang diperoleh hasil daripada usaha mereka bersama sepanjang tempoh perkahwinan. Harta ini tidak termasuk apa-apa harta yang diperoleh oleh suami dan isteri samada sebelum perkhwinan atau selepas berlakunya perceraian.

Amalan adat, pembahagian harta ini telah menerima pengiktirafan melalui pengkanunan samada pada sebelum atau semasa kedatangan penjajah atau selepas merdeka. Kini, ia telah dianggap sebagai sebahagian daripada undang-undang Islam setelah ia dikanunkan dan diperuntukkan dengan nyata di dalam Enakmen Undang-undang Keluarga Islam Negeri-negeri. Namun, soal bidangkuasa dan tafsiran harta ini terus dibuat di mana undang-undang yang digubal oleh kerajaan negeri hanya memperuntukkan inter alia tentang perkara-perkara yang berkaitan hal-ehwal agama yang terhad. Sebagai contoh, meskipun sesuatu harta dikumpul dalam tempoh perkahwinan, jika salah satu pihak yang bertikai berjaya membuktikan kepada mahkamah atas anggapan ia sebagai amanah (trust), maka ia tidak temasuk di dalam tafsiran harta sepencarian dalam enakmen yang dikuatkuasakan. Oleh itu perkataan 'perkahwinan dan perceraian' atau 'tuntutan-tuntutan harta yang berbangkit daripada perkahwinan dan perceraian itu' hendaklah berlaku serentak, bukan dalam isu yang tersendiri dan bukan secara insidental berasingan, tetapi sebaliknya perkahwinan dan perceraian itu hendaklah ada unsur dominan dan perkaitan yang begitu rapat dengan apa-apa tindakan dan prosiding. Begitu juga tentang istilah sumbangan secara langsung dan sumbangan secara tidak langsung yang kini mendapat perhatian di Mahkamah Syariah dengan mengambilkira peruntukan-peruntukan yang dibuat dan realiti kehidupan pasangan yang berkahwin kini.


5.3    PERSOALAN YANG TIMBUL

Antara persoalan dan pandangan berkenaan pengaplikasian harta tersebut.

Persoalan yang timbul ialah, apakah semua harta yang diperolehi dari suami isteri di dalam masa perkahwinan di anggap harta sepencarian?

    Dari maklumat dan kajian yang dijalankan dan dari apa yang dibincangkan di atas, harta sepencarian boleh diertikan sebagai harta yang sama-sama dicari, harta yang sama-sama diusahakan bagi mendapatnya dan ini tidaklah termasuk harta pusaka, hadiah-hadiah yang diberi kepada suami atau isteri atau kedua-duanya sekali kerana tiada diusaha, atau yang diperolehi dengan diusaha oleh satu pihak sahaja. Maka harta yang diperolehi ini adalah menjadi hak bagi orang yang berusaha.
Firman Allah S.W.T :



Maksudnya : "laki-laki beroleh bahagian dari usahanya, dan orang-orang perempuan beroleh bahagian dari usahanya"

Berdasarkan kepada pengertian ini boleh dibuat kesimpulan seperti berikut :



  1. Kalau harta yang diperolehi oleh suami atau isteri secara tidak berusaha seperti hadiah, pusaka, hibah dan seumpamanya, tidaklah boleh dibahagikan kecuali yang diberi kepada kedua-duanya sekali.




  2. Kalau harta yang diperolehi daripada usaha sebelum perkahwinan, ini tidak termasuk ke dalam harta sepencarian dan dengan ini tidaklah boleh dibahagikan.




  3. Kalau harta itu merupakan hasil daripada apa yang diusahakan secara berasingan dalam masa perkahwinan tetapi hasil itu tidak dicantumkan, umpamanya suami bekerja di Jabatan Kerajaan dan isteri bekerja di rumah sebagai mengambil upah menjahit atau bekerja di kilang dan wang pendapatan disimpan pada tempat berasingan atau masing-masing membeli rumah atau tanah secara berasingan, harta ini tidak boleh dibahagikan. Malahan harta itu menjadi hak kepunyaan masing-masing.




  4. Sekiranya harta itu diusahakan secara berasingan dan hasilnya dicantumkan tetapi dapat dibezakan antara hak masing-masing, umpamanya mereka membeli sebidang tanah menurut saham masing-masing, maka pada masa itu tiap-tiap seorang berhak menurut kadar sahamnya masing-masing.




  5. Sekiranya hasil dari usaha secara ini dicantumkan tetapi tidak dapat lagi hendak dibezakan maka harta jenis ini boleh dikira termasuk ke dalam jenis harta sepencarian yang akan terlibat dengan pembahagian yang akan dicadangkan




  6. Sekiranya suami isteri sama-sama bertanggungjawab dalam satu pekerjaan atau berlainan pekerjaan tetapi hasilnya tidak dipisahkan, atau dari awal-awal lagi dicampuradukkan maka jenis ini bolehlah dikirakan sebagai harta sepencarian laki bini.



Mengumumkan harta sepencarian, nampaknya tidaklah sesuai dengan prinsip Islam, kerana sebahagian daripadanya adalah jelas hukumnya daripada Syarak. Cuma yang kita rasa seakan-akan kurang jelas ialah dua jenis yang terakhir ini, iaitu jenis dimana suami isteri bekerja di satu tempat atau di tempat yang berasingan tetapi hasilnya dicampuradukkan hingga menjadi sebagai satu harta kepunyaan bersama yang tidak dapat dibezakan. Umpamanya suami isteri bersama-sama ke sawah menanam padi atau bersama-sama membuka sebidang tanah dan bercucuk tanam atau bersama-sama bekerja di satu kebun dan hasilnya dicampurkan atau suami bekerja di lombong dan isteri bekerja di ladang dan hasilnya juga dicampuradukkan.

    Di sini apakah jenis pekerjaan yang dilakukan oleh suami isteri? Adakah pekerjaan ini suatu pekerjaan bersyarikat, atau suatu jenis pekerjaan mengambil upah? Ada pendapat yang mengatakan pekerjaan itu adalah pekerjaan bersyarikat dalam Islam dan ada pula yang mengatakan pekerjaan mengambil upah dan ada pula yang mengatakan bahawa masalah ini adalah masalah adat yang tidak terlibat dengan Hukum Islam.

    Sebenarnya pekerjaan yang diusahakan oleh suami isteri secara ini tidak boleh dianggap sebagai suatu pekerjaan syarikat dalam Islam, begitu juga mengambil upah, kerana syarikat dalam Islam dan juga mengambil upah mempunyai peraturan-peraturan dan syarat-syarat tertentu, sedangkan kalau diperhatikan kepada bekerja bersama dari suami isteri dalam masa perkahwinan tidak mempunyai peraturan dan syarat-syarat yang mesti ada bagi menjadikan kerjasama mereka sebagai bersyarikat atau mengambil upah. Lebih-lebih syarikat secara bersama-sama membanting tenaga, yang diketahui dengan syarikat abdān, tidak lulus menurut madhhab Syāficyyi. Dan pembahagian harta sepencarian ini tidak boleh ditundukkan kepada kaedah 'al-Adah Muhakkamah' atau 'adat menjadi sumber hukum', kerana pembahagian yang dilakukan tidak tetap (ghair muttaridah), di samping tidak sesuai dengan prinsip-prinsip Islam dan mempunyai syarat-syarat tertentu.

5.4    CADANGAN

Hasil daripada maklumat dan bahan-bahan yang penulis perolehi, penulis mendapati bahawa harta sepencarian suami isteri di masa perkahwinan adalah merupakan hasil dari kerjasama dan tolong menolong dengan jujur dan ikhlas tanpa mengira penat lelah, lebih kurang bekerja dan membanting untuk menjaga dan mendapat maslahah bersama demi kepentingan keluarga dan anak-anak.

    Oleh yang demikian kalau berlaku perceraian atau kematian mana-mana pihak dan timbul pergaduhan, maka penyelesaian kes-kes berkenaan ini janganlah di dasarkan kepada kebendaan sahaja. Malahan hendaklah diperhatikan kepada beberapa perkara yang berkaitan, di antaranya :



  1. Bolehkah diselesaikan dengan perdamaian, kalau boleh hendaklah diselesaikan lebih dahulu secara ini dan diminta pihak-pihak yang terlibat supaya bermaaf-maafan.




  2. Maslahah tiap-tiap suami isteri dan anak-anak.




  3. Sejauhmanakah penglibatan tiap-tiap seorang di dalam penyumbangan tenaga dan pencaruman hasil yang diperolehi, termasuk juga penglibatan dari setengah-setengah anak yang turut bekerja dan membantu.




  4. Hendaklah diperhatikan kepada keadaan dan kenyataan yang menunjukkan bahawa hasil yang diperolehi bersama itu telah diberi atau dihadiah oleh mana-mana seorang (dari suami isteri) kepada seorang yang lain. Kalau ada kenyatan itu, maka apa yang diberikan ini tidak boleh diambil balik. Cuma boleh dikira dalam menyelesaikan harta sepencarian.




  5. Hendaklah diperhatikan juga kepada kedudukan isteri yang bekerja makan gaji, kemudian ia berhenti dari bekerja atau yang diberhentikan oleh suami kerana berkahwin. Kemudian ia tidak menyambung kerjanay lagi.




  6. Mengenai dengan mas kahwin, nafkah-nafkah, pakaian, tikar, tilam, bantal, perkakas dapur seperti pinggan mangkuk dan dapur begitu juga alat-alat bersuci dan bersolek yang diberikan kepada isteri dan seterusnya hadiah-hadiah yang diberikan oleh suami kepada isteri adalah kepunyaan isteri. Suami tidak boleh mengambil melainkan dengan keredhaan isteri atau dengan sebab-sebab yang diluluskan oleh syarak, umpamanya harta ini digunakan bagi menebus talak.




  7. Tempat tinggal, segala perkakas perabot dan seumpamanya adalah menjadi hak khusus kepada suami, kecuali kalau ada bukti-bukti yang menunjukkan bahawa perkakas ini diberi kepada isteri atau hak kepunyaannya. Ini adalah kerana tempat tinggal dan perkakas perabot adalah merupakan hak menikmati dan bukan hak memiliki kepada isteri. Oleh itu tidak boleh dibahagi sebagai harta sepencarian.




  8. Hasil kerja-kerja biasa yang dilakukan oleh isteri di rumah tidak boleh dikira dari harta sepencarian kerana itu termasuk ke dalam pergaulan yang baik. Dengan ini tidaklah harus di tetapkan kadar 1:2 iaitu sebahagian untuk perempuan dan dua bahagian untuk lelaki atau ditetapkan kadar 1:3 atau seumpamanya. Adalah tidak logik kalau hasil dari gaji suami umpamanya RM 2000 sebulan dan hasil dari perolehan isteri RM 200 sebulan kemudian manakala hendak diselesaikan sebagai harta sepencarian dibahagi dengan kadar 1:2 atau seumpamanya. Begitu juga tidak logik kalau suami seorang yang kuat bekerja dan bersungguh-sungguh dalam pekerjaannya sedangkan isteri seorang yang lemah bekerja dan bekerja sambil lewa sahaja atau sebaliknya.




5.5    PENUTUP
Tuntutan harta sepencarian adalah lebih berdasarkan kepada undang-undang adat Melayu. Oleh kerana prinsip harta sepencarian tidak berlawanan dengan kehendak Syariah Islam maka peruntukan harta sepencarian diterima sebagai sebahagian daripada Undang-Undang Islam di Malaysia.
Konsep harta sepencarian dianggap dapat menjaga kepentingan pihak bekas isteri. Ini kerana tidak semua isteri bekerja. Walaubagaimanapun sumbangan yang diberikan oleh mereka dalam pembentukan keluarga dianggap satu pekerjaan yang mulia disisi Allah S.W.T. Justeru itu, adalah sewajarnya mereka diberikan pengikhtirafan atas sumbangan yang telah diberikan
Berdasarkan kes-kes di atas dapat disimpulkan prinsip yang digunakan dalam menetapkan kadar pembahagian oleh kebanyakan Hakim bicara ialah prinsip sumbangan. Kalau sumbangan secara langsung, baik berbentuk tenaga ataupun wang ringgit maka pembahagian adalah sama banyak. Keadaan ini tanpa melihat isteri, seorang yang makan gaji ataupun tidak. Jika sumbangan itu berbentuk tidak secara langsung, iaitu isteri sebagai suri rumah sahaja, maka mahkamah memutuskan isteri berhak mendapat ⅓. Prinsip kadar pembahagian berdasarkan sumbangan adalah satu prinsip yang adil. Walaubagaimanapun dalam kes tertentu, isteri berhak mendapat ½ walaupun hanya merupakan suri rumah.
Kadar berdasarkan prinsip usaha yang dilakukan oleh pengamal undang-undang adalah satu prinsip yang adil. Berdasarkan prinsip ini kemungkinan boleh diputuskan isteri berhak mendapat kadar yang lebih dari separuh sekiranya mereka memberi sumbangan yang lebih besar.

NOTA KAKI
  1. Semua terjemahan ayat-ayat al-Quran dalam tulisan ini berdasarkan Tafsir Pimpinan Al-Rahman Kepada Pengertian Al-Quran, edisi ke 12, Kuala Lumpur : Jabatan Kemajuan Islam Malaysia, 2001.
  2. al-Quran,
  3. al-Quran,
  4. Abdul Halim El-Muhammady, Undang-undang Muamalat dan Aplikasinya kepada Produk-produk Perbankan Islam, Fakulti Undang-Undang, Universiti Kebangsaan Malaysia, Dasar Cetak (M) Sdn. Bhd.
    2001, hlm. 1.
  5. Wahbah al-Zuhaili, Fiqh Perundangan Islam, Penterjemah Md. Akhir Haji Yaacob et al. , Jilid IV, Dewan Bahasa Dan Pustaka, Kuala Lumpur, 1996, hlm. 41.
  6. ibid., hlm.2.
  7. ibid., hlm. 3.
  8. John Burke, Jowitt's dictionary of English law, Sweet and Maxwell Ltd., Londan, 1977, Vol.2, hlm. 447.
  9. Harold J. Grilliot, Introduction to Law and the Legal Systems, Houghton Miffin Co., Bosto, 1983, hlm. 40.
  10. M.A Henry Campbell Black, Black's law dictionary, West Publishing Co., Minnesota, 1968, hlm. 1382.
  11. John S. James, Strouds judical dictionary of words and phrases, Sweet & Maxwell Ltd., London, 1986, Vol.4, hlm 2057.
  12. William P.Statsky, West legal thesaurus/dictionary, West Publishing Company, Minnesota, 1986, hlm., 611.
  13. Roger A. Cunningham, William B. Stoebuck & Dale A. Whitman, The Law of Property, West Publishing Co., Minnesota, 1984, hlm. 4
  14. Roscoe Pound, An introduction to the philosophy of law, Yale University Press, New Haven, 1954, hlm. 115
  15. al-Quran, al-Maidah 5 : 17
  16. al-Quran, al-Taha 20 : 6.
  17. ibid., hlm. 13
  18. al-Quran,
  19. al-Quran,
  20. al-Quran
  21. ibid., hlm. 15.
  22. al-Quran,
  23. al-Quran,
  24. al-Quran,
  25. ibid., hlm. 16.
  26. ibid., hlm. 4.
  27. al-Zuhaili, 1996, hlm., 44
  28. ibid., hlm., 45.
  29. Abdul Halim El-Muhammady, 2001, hlm. 5.
  30. Ghazali, al-Wajiz, Matba'at al-Mu'abbad wa al-'adab, Misr, 1317H, jil. 1, hlm., 208.
al-Zuhaili, 1996, hlm., 55
  1. Tajul Aris Ahmad Bustami, Farid Sufian Shuaib, Mohd Hisham Mohd Kamal, Harta Sepencarian, Prosiding Ex-Parte, Perintah Injuksi, 2003, Pusat Undang-Undang Kuliyyah Undang-Undang Ahmad Ibrahim, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, hlm. 67.
  2. M.B. Hooker, The Personal Laws Of Malaysia, Oxford University Press, Kuala Lumpur, 1976, hlm. 77.
  3. Lihat keputusan kes Hajjah Lijah bte Jamal lwn. Fatimah binti Mat Diah, (1950), Mlj, hlm. 63.
  4. Norsidah binti Mat Yusoh, Tuntutan Harta Dan Pembiayaan Selepas Perceraian : Kajian Kes Di Mahkamah Johor Bahru, 2005, Universiti Kebangsaan Malaysia, hlm. 49.
  5. Siti Zalikhah Md. Nor, Pemilikan Harta Dalam Perkahwinan, 1996, Jabatan Syariah, Universiti Kebangsaan Malaysia, Dewan Bahasa dan Pustaka : Kuala Lumpur, hlm.16
  6. Seksyen 49 (1).
  7. ibid., Seksyen 49 (2).
  8. ibid., Seksyen 49 (4)
  9. Siti Zalikhah Md. Nor, Pemilikan Harta Dan Perkahwinan (Harta Sepencarian), 1998, Jabatan Syariah, Universiti Kebangsaan Malaysia, hlm. 73.
  10. Akta Keluarga Islam, 1984 : Seksyen 58 (2).
  11. Undang-undang Keluarga Islam Selangor, No.4, 1984 : Seksyen 58 (2).
  12. Undang-undang Keluarga Islam Pulau Pinang, 1985 :Seksyen 85 (2)
  13. Undang-undang Keluarga Islam Negeri Sembilan, No.7, 1983 : Seksyen 58 (2).
  14. Undang-undang Keluarga Islam Pahang, No. 3, 1987, Seksyen 59 (2)
  15. Undang-undang Keluarga Islam Kelantan, No. 1, 1983, Seksyen 46 (2)
  16. Undang-undang Keluarga Islam Perak, Bil.13, 1984.
  17. Lihat Re Elang, Re Kulop Degor, Lebar lwn Niat 15 JMBRAS (1937) Part 1, hlm., 48.
  18. Azlina bt. Abd. Latiff, Harta Sepencarian : Pelaksanaan dan Penilaian Menurut Hukum Syarak 2004, Universiti Kebangsaan Malaysia, hlm. 15
  19. (1950) 16 MLJ 63.
  20. (1996) 1 MLJj 163
  21. (1985) 2 MLJ 98
  22. (1980) 1 Jh 71.
  23. ibid., hlm., 74.
  24. Haji Suki, Masalah Perceraian Orang-Orang Islam Dan Peranan Mahkamah Kadi Johor, 1990, Universiti Kebangsaan Malaysia, hlm., 259
  25. Prof. Madya Dr. Mat Saad Abd. Rahman, Undang-Undang Keluarga Islam Aturan Perkahwinan Suatu Pendekatan Berdasarkan Amalan Semasa, 1993, Hizbi Sdn Bhd Shah Alam, hlm., 258
  26. Azlina binti abd. Latiff, 2004, hlm. 24.
  27. ibid., hlm. 24.
  28. Hj. Abd Kadir Bin Hj. Ismail, Abd Monir Bin Hj Yaacob, Harta Sepencarian Menurut Pandangan Islam, 1988, Universiti Kebangsaan Malaysia, hlm. 55.
  29. al-Quran,
  30. Yang Amat Arif Dato' Haji Daud Bin Muhammad, Harta Sepencarian Dalam Hukum Syarak, 2003, Pusat Undang-Undang Kuliyyah Undang-Undang Ahmad Ibrahim, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, hlm., 44.
  31. al-Quran,
  32. Hj. Abd. Kadir bin Hj. Ismail, Abd. Monir bin Hj. Yaacob, 1988, hlm.56.
  33. Hj. Abd. Kadir bin Hj. Ismail, Abd. Monir bin Hj. Yaacob, 1988, hlm. 69.
  34. al-Quran, al-Nisa' 4 : 128
  35. al-Quran,
  36. al-Quran,
  37. al-Quran,
  38. al-Quran,
  39. al-Quran,
  40. al-Quran,
  41. al-Quran,
  42. al-Quran,
  43. al-Quran,
  44. al-Quran,
  45. Azlina bt. Abd. Latiff, Harta Sepencarian : Pelaksanaan dan Penilaian Menurut Hukum Syarak 2004, Universiti Kebangsaan Malaysia, hlm. 74.
  46. Ibrāhim Muhammad Salqīnī, al-Muyassar Fī Usūl al-Fiqh al-Islāmī, Dār al-Fikr, Dimashq, 1996, hlm., 164.

  47. al-Suyūtī Jalāluddin cAbd al-Rahmān b. Abu Bakr, al-Ashbāh wa al-Nazāir, Dār al-Kutub al- Arabi Beirūt, 1998, hlm., 182.
  48. Kamus Dewan Edisi Ketiga, Dewan Bahasa dan Pustaka, Kementerian Pendidikan Malaysia Kuala Lumpur, 1994, hlm., 7.
  49. Sheikh Ahmad b. Sheikh Muhammad al-Zarqa', Sharh al-
    Qawācid al-Fiqhiyyah , Dār al-Qalam, Dimashq, 1996, hlm. 219.
  50. Ibrahīm Muhammad Mahmūd al-Harirī, al-Madkhal ila al-Qawācid al-Fiqhiyyah al-Kuliyyah, dār al-cAqar, Amman, 1988, hlm., 108.
  51. Mohd. Saleh Haji Ahmad, Pengantar Syariat Islam, 1999, Pustaka Haji Abdul Majid, Kuala Lumpur, hlm., 128.
  52. ibid., hlm. 78.
  53. Ustaz Basri Ibrahim, Sistem Kekeluargaan Islam Aturan Perkahwinan Dan Perceraian Serta Kesannya Berasaskan Pandangan Ulama Muktabar Dan Sarjana Islam Masa Kini, 1997, Darul Nu'man, hlm., 324.
  54. ibid., hlm., 85.
  55. al-Suyūtī Jalāluddin cAbd al-Rahmān b. Abu Bakr, al-Ashbāh wa al-Nazāir, Dār al-Kutub al- cArabi Beirūt, 1998, hlm., 182.
  56. Sheikh Ahmad b. Sheikh Muhammad al-Zarqa', Sharh al-
    Qawācid al-Fiqhiyyah , Dār al-Qalam, Dimashq, 1996, hlm. 223.
  57. Yang Amat Arif Dato' Haji Daud Bin Muhammad,
    2003, hlm. 52.
  58. al-Quran, al-Nisa' 4 : 32.
  59. al-Quran,
  60. ibid., hlm., 87.
  61. Tajul Aris Ahmad Bustami, Farid Sufian Shuaib, Mohd Hisham Mohd Kamal, Harta Sepencarian, Prosiding Ex-Parte, Perintah Injuksi, 2003, Pusat Undang-Undang Kuliyyah Undang-Undang Ahmad Ibrahim, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, hlm. 48.
  62. Yang Amat Arif Dato' Haji Daud Bin Muhammad,
    2003, hlm., 49.
  63. Orang yang dikenakan sekatan atasnya seperti orang muflis.
  64. ibid., hlm. 51.
  65. Wahbah al-Zuhayli, al-Fiqh al-Islami wa udillatuh ,1996,
    Jilid 4, hlm., 792
  66. Ustaz Basri Ibrahim, 1997, hlm., 327.
  67. Wahbah al-Zuhayli, al-Fiqh al-Islami wa udillatuh ,1996,
    Jilid 4, hlm., 792.
  68. Syarikat pemilikan bersama dua atau lebih terhadap harta yang didapatinya melalui pusaka, wasiat, pemberian, belian dan sebagainya.
  69. Dua pihak bersetuju mengeluarkan modal secara bersama untuk menjalankan perniagaan dan membahagikan keuntungan yang didapati antara mereka berdua
  70. Ditakrifkan sebagai syarikat yang dipersetujui oleh dua orang yang mempunyai reputasi yang baik dalam masyarakat untuk menjalankan perniagaan di mana kedua-duanya tidak menyumbangkan modal tetapi mereka mendapat barang untuk diniaga secara hutang dan dijualkan secara tunai dan keuntungan yang didapati dibahagikan antara mereka.
  71. ibid., hlm., 95.
  72. Ditakrifkan sebagai persetujuan yang dibuat oleh dua pihak atau lebih untuk menjalankan perniagaan secara usahasama dengan syarikat.
  73. Syarikat dimana dua pihak atau lebih yang mempunyai kemahiran tertentu bersetuju untuk usaha bersama dalam penerimaan kerja daripada pelanggan dan upah, manakala keuntungan yang didapati dibahagi bersama mengikut kadar yang dipersetujui.
  74. Lihat kes Kamariah lwn Mansjur, (1989) 7 JH 301
  75. ibid., hlm., 96.
  76. Mahmood Zuhdi Abdul Majid & Raihanah Azhari, Undang-undang Keluarga Islam Konsep dan Pelaksanaannya di Malaysia, Universiti Malaya, Kuala Lumpur, 1989, hlm., 215.
  77. ibid. hlm. 97.
  78. (1950) 16 MLJ 63.
  79. (1950) 16 MLJ 63, hlm., 64.
  80. (1966) 1 MLJ 163.
  81. (1966) 1 MLJ 163, hlm., 165.
  82. (1985) 2 MLJ 98.
  83. (1985) 2 MLJ 98, hlm., 100.
  84. (1981) 1 (2) JH 63.
  85. (1981) 1(2) JH 63, hlm., 69.
  86. (1994) 9 JH 178.
  87. (1994) 9 JH 178, hlm., 189.
  88. Lihat Mohamed Habibullah bin Mahmood lwn Faridah bt Dato Talib (1994) 9 JH 23.
  89. Harta yang dituntut sebagai harta sepencarian tersebut hendaklah dapat dibuktikan dan boleh ditentukan secara khusus. Lihat keputusan kes Ningal @ Yang Chik lwn. Jamal bin Abdul Rahman (1989) 4 JH (2) 259.
  90. Lihat dalam kes Sepiah lwn Abdullah (1984) 5 JH (1) 82.
  91. ibid., 192.
  92. Seksyen 58 (2).
  93. ibid., hlm., 42.
  94. (1924) 4 FMSLR 179.
  95. (1989) 4 JH (2) 300.
  96. (1991) 8 JH (1) 122.
  97. (1982) 2 JH (2) 264. Dalam kes ini, pihak perayu telah merayu keputusan Mahkamah Kadi Besar Selangor di atas keputusan pensabitan tuntutan harta sepencarian responden ke atas rumah yang perlu dibahagi setengah (½) berasaskan kepada sumbangan tenaga dan wang ringgit responden ke atas harta tersebut. Jemaah Ulang Bicara Syariah Selangor telah menolak rayuan mengenai harta sepencarian dan perintah Mahkamah Kadi Besar dikekalkan.
  98. (1983) 3 JH (1) 125
  99. (1985) 2 MLJ 98; (1984) 5 JH (1) 61.
  100. (1989), 7 JH 301.
  101. ibid., hlm., 302.
  102. (1990), 8 JH 112.
  103. (1984), 5 Jh 186.
  104. ibid., hlm. 195.
  105. (1926) FMSLR 116. Kes ini telah dirayu dan keputusan tersebut telah ditolak dan diperintahkan supaya diadakan perbicaran semula.
  106. (1996) MLJ 163; (1982) 2 JH (1) 82.
  107. (1981) 1 JH (2) 71.
  108. (1981) 1 JH (2) 63.
  109. (1937) 15 JMBRAS Bhg. 1, 20.
  110. (1950) MLJ 60.
  111. (1937) 15 JMBRAS bhg. 1, 48.
  112. ibid., hlm. 198.
  113. (1968) 1 MLJ 227.
  114. (1983) 3 JH (1) 90.
  115. (1950) MLJ 65.
  116. (1991) 8 JH (1) 66.
  117. (1977) MLJ 90.
  118. (1994) 9 JH (2) 178.
  119. Azlina bt Abd Latiff, Harta Sepencarian : Pelaksanaan Dan Penilaian Menurut Hukum Syarak, 2004, Universiti Kebangsaan Malaysia, hlm., 50.
  120. No.1, Tahun 1974.
  121. Undang-undang tentang perkahwinan Republik Indonesia. No. 1 Tahun 1974, fasal 35 (1) dan (2)
  122. Undang-undang tentang perkahwinan Republik Indonesia. No. 1 Tahun 1974, fasal 65 (1).
  123. ibid., fasal 65 (1).
  124. Kompilasi Hukum Islam Tahun 1990 , fasal 96.
  125. Kompilasi Hukum Islam Tahun 1990 , fasal 97.
  126. ibid., hlm 191
  127. Prof. Madya Dr. Siti Zalikhah Md. Nor, Pemilikan Harta Dan Perkahwinan (Harta Sepencarian), Jabatan Syariah, Fakulti Pengajian Islam, Universiti Kebangsaan Malaysia, hlm., 75.
  128. Seksyen 58 (1) (2)
  129. Sek. 58 (1) & (2), Enakmen Undang-undang Keluarga Islam Selangor, No.4, tahun 1984.
  130. Sek. 58 (3) (4) , Enakmen Undang-undang Keluarga Islam Selangor, No.4, tahun 1984.
  131. (1996) 1 MLJ 153.
  132. (1981) 2 MLJ 98.
  133. ibid., hlm. 33.
  134. ibid., hlm. 76.
  135. Kanun Tanah Negara, S412 A.
  136. Enakmen Pentadbiran Islam Selangor, No.2, Tahun 1989, Seksyen 43 (2)(b).
  137. Enakmen Pentadbiran Hal Ehwal Islam Terengganu, Bil.12, Tahun 1986, Seksyen 32(2)(b)(iv).
  138. Akta Pentadbiran Undang-Undang Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1993, Seksyen 47


RUJUKAN



al-Quran.



Abdul Halim El-Muhammady. 2001. Undang-undang Muamalat dan Aplikasinya kepada
Produk-produk Perbankan Islam. Fakulti Undang-Undang. Universiti Kebangsaan Malaysia. Dasar Cetak (M) Sdn. Bhd.


Azlina bt Abd Latiff. 2004.Harta Sepencarian : Pelaksanaan Dan Penilaian Menurut

Hukum Syarak. Universiti Kebangsaan Malaysia.



Ghazali. 1317H. al-Wajiz, Matba'at al-Mu'abbad wa al-'adab. Misr. Jil. 1.



Hj. Abd Kadir Bin Hj. Ismail, Abd Monir Bin Hj Yaacob. 1988. Harta Sepencarian

Menurut Pandangan Islam. Universiti Kebangsaan Malaysia.



Haji Ab. Kadir Hj. Muhammad. 1996. Harta Sepencarian : Konsep Dan Pelaksanaannya

Di Malaysia. Jurnal Syariah.



Haji Suki. 1990. Masalah Perceraian Orang-Orang Islam Dan Peranan Mahkamah Kadi

Johor. Universiti Kebangsaan Malaysia.



Harold J. Grilliot. 1983. Introduction to Law and the Legal Systems. Houghton Miffin

Co. Bosto



Ibrahīm Muhammad Mahmūd al-Harirī.1988. al-Madkhal ila al-Qawācid al-Fiqhiyyah

al-Kuliyyah, dār al-cAqar. Amman..



Ibrāhim Muhammad Salqīnī. 1996. al-Muyassar Fī Usūl al-Fiqh al-Islāmī. Dār al-Fikr.

Dimashq.



John Burke. 1977. Jowitt's dictionary of English law. Sweet and Maxwell Ltd. Londan.



John S. James. 1986. Strouds judical dictionary of words and phrases. Sweet & Maxwell

Ltd. London..



Kamus Dewan Edisi Ketiga. 1994. Dewan Bahasa dan Pustaka, Kementerian Pendidikan

Malaysia Kuala Lumpur.

M.A Henry Campbell Black. 1968. Black's law dictionary. West Publishing Co.

Minnesota.



Mahmood Zuhdi Abdul Majid & Raihanah Azhari. 1989. Undang-undang Keluarga

Islam Konsep dan Pelaksanaannya di Malaysia. Universiti Malaya, Kuala
Lumpur.


M.B. Hooker. 1976. The Personal Laws Of Malaysia. Oxford University Press, Kuala

Lumpur.



Mohamad Som bin Sujimon, Abdul Basir bin Mohamad. 2006. Fikah Kekeluargaan.

Universiti Islam Antarabangsa



Mohd. Saleh Haji Ahmad. 1999. Pengantar Syariat Islam. Pustaka Haji Abdul Majid,

Kuala Lumpur.



Norsidah binti Mat Yusoh. 2005. Tuntutan Harta Dan Pembiayaan Selepas Perceraian :

Kajian Kes Di Mahkamah Johor Bahru. Universiti Kebangsaan Malaysia.



Prof. Madya Dr. Mat Saad Abd. Rahman. 1993. Undang-Undang Keluarga Islam Aturan

Perkahwinan Suatu Pendekatan Berdasarkan Amalan Semasa. Hizbi Sdn Bhd
Shah Alam.


Roger A. Cunningham, William B. Stoebuck & Dale A. Whitman. 1984. The Law of

Property. West Publishing Co. Minnesota.



Roscoe Pound. 1954. An introduction to the philosophy of law. Yale University Press.

New Haven.



Sheikh Ahmad b. Sheikh Muhammad al-Zarqa'. 1996. Sharh al-
Qawācid al-Fiqhiyyah.,

Dār al-Qalam Dimashq.



Siti Zalikhah Md. Nor. 1996. Pemilikan Harta Dan Perkahwinan. Dewan Bahasa dan

Pustaka.



Siti Zalikhah Md. Nor. 1998. Pemilikan Harta Dan Perkahwinan (Harta Sepencarian).
Jabatan Syariah, Universiti Kebangsaan Malaysia

al-Suyūtī Jalāluddin cAbd al-Rahmān b. Abu Bakr. 1998 al-Ashbāh wa al-Nazāir. Dār al-

Kutub al- cArabi Beirūt.

Tafsir Pimpinan Ar-Rahman Kepada Pengertian Al- Quran. 2001. Edisi ke 12. Kuala
Lumpur : Jabatan Kemajuan Islam Malaysia



Tajul Aris Ahmad Bustami, Farid Sufian Shuaib, Mohd Hisham Mohd Kamal. 2003.

Harta Sepencarian, Prosiding Ex-Parte, Perintah Injuksi. Pusat Undang-Undang

Kuliyyah Undang-Undang Ahmad Ibrahim. Universiti Islam Antarabangsa
Malaysia.


Ustaz Basri Ibrahim. 1997. Sistem Kekeluargaan Islam Aturan Perkahwinan Dan
Perceraian Serta Kesannya Berasaskan Pandangan Ulama Muktabar Dan Sarjana Islam Masa Kini. Darul Nu'man.


Wahbah al-Zuhaili. 1996. Fiqh Perundangan Islam. Penterjemah Md. Akhir Haji Yaacob et al. Jilid IV. Dewan Bahasa Dan Pustaka, Kuala Lumpur.





William P.Statsky. 1986. West legal thesaurus/dictionary. West Publishing Company.

Minnesota.



Yang Amat Arif Dato' Haji Daud Bin Muhammad. 2003. Harta Sepencarian Dalam
Hukum Syarak. Pusat Undang-Undang Kuliyyah Undang-Undang Ahmad Ibrahim, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia.

0 nasihat:

Post a Comment


up